Vücudunuzda bir türlü nedenini bulamadığınız bazı değişiklikler, kan tahlillerinde belirgin bir bozukluk çıkmadığı halde devam eden yorgunluk, uyku problemleri, enerji düşüklüğü veya sürekli tetikte hissetme hali…
Bazen gözden kaçan neden kortizol düzeyi ve onun günlük ritmi olabilir.
Kortizol yalnızca sanılanın aksine sadece “stres hormonu” ve baş düşmanımız değildir. Sabah bizi uyandıran, gün içinde enerji kullanımını düzenleyen ve stres karşısında vücudun yanıt vermesine yardımcı olan hayati bir hormondur. Azlığı da fazlalığı kadar şikayete neden olabilir.
Gece geç saatlere kadar ekran karşısında kalmak, düzensiz uyumak, kronik stres, yoğun egzersiz, yetersiz beslenme ve fazla kafein gibi faktörler kortizol dengelerini etkileyebilir.
KENDİNİZİ TEST EDİN
Aşağıdaki maddelerden size uyanları işaretleyin.
|
BÖLÜM 1 |
BÖLÜM 2 |
|
□ Sabahları yataktan kalkmakta zorlanıyorum. |
□ Sabahları zorlanarak uyanıyorum ama akşam saatlerinde açılıyorum. |
|
□ Sabah saatlerinde belirgin bir enerji düşüklüğüm oluyor. |
□ Karın çevresinde, boynun arkasında, yüz ve yanaklarda kilo alıyorum. |
|
□ Gün boyunca halsiz ve enerjisiz hissediyorum. |
□ Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte zorlanıyorum. Gece zihnim daha aktif oluyor. |
|
□ Aç kalınca kendimi belirgin şekilde kötü hissediyorum, başım dönüyor. |
□ Sürekli gergin, huzursuz ve tetikte hissediyorum. |
|
□ Tansiyonum düşük olabiliyor veya ayağa kalkınca başım dönüyor. |
□ Kafein olmadan güne başlamakta zorlanıyorum. |
|
□ Tuzlu yiyeceklere karşı isteğim arttı. (turşu, kraker vb) |
□ Akşam saatlerinde atıştırma veya tatlı/şekerli isteğim artıyor. |
|
□ Stresli dönemlerde enerjim daha da düşüyor. |
□ Yoğun stres dönemlerinde kalp çarpıntısı, huzursuzluk veya bedensel gerginlik |
SONUCUNUZ
Bölüm 1’de cevaplarınız daha fazlaysa:
Vücudunuzda düşük enerji ve yetersiz stres yanıtı ile uyumlu bir tablo olabilir. Amaç: Sabah uyanıklığını ve gün içindeki enerji yanıtını desteklemek.
- Sabah gün ışığı alın.
- Kahvaltıyı ihmal etmeyin ve uzun açlıklardan kaçının.
- Yoğun egzersizi azaltın. Daha çok farkındalık hareketlerine yönelin. (yoga, tai chi vb)
- Yeterli tuz ve sıvı alın.
- Kafeinle enerji yaratmaya çalışmayın.
- Düzenli uyuyun.
- Stres yükünü azaltın.
- Uygun takviye/ilaç desteği için hekiminize başvurun.
Bölüm 2 cevaplarınız daha fazlaysa:
Vücudunuzda uzamış stres yanıtı ve sirkadiyen ritim bozukluğu ile uyumlu bir tablo olabilir.
Amaç: Akşam saatlerinde stres sisteminin sakinleşmesini ve kortizol ritminin gece düşmesini desteklemek.
- Sabah gün ışığı alın, akşam ise ekran ışığını ve ev aydınlatmasını oldukça azaltın.
- Öğleden sonra kafeini bırakın.
- Yatmadan önce yavaş nefes egzersizi yapın.
- Gece geç ve ağır yemekleri azaltın.
- Uyku saatini her gün aynı saate sabitleyin.
- Beslenmenizde balık gibi omega 3 kaynaklarını, passiflora ,papatya çayı vb rahatlatıcı çayları, kabak çekirdeği gibi magnezyumdan zengin gıdaları arttırın. Uygun takviye/ilaç desteği için hekiminize başvurun.
Bölüm 1 ve 2 cevaplarınız birbirine yakınsa:
Bu, dengeli bir stres yanıtı ve günlük kortizol ritmiyle uyumlu olabilir.
SON SÖZ
Sabah bizi uyandıran, gün içinde enerji sağlayan kortizole ihtiyacımız var. Aynı şekilde gece vücudun gevşeyebilmesi ve uykuya hazırlanabilmesi için stres sisteminin sakinleşmesi gerekiyor.
Bu nedenle amaç ne sürekli yüksek kortizol ne de sürekli düşük kortizoldür.
Asıl hedef, doğru zamanda yükselen ve doğru zamanda düşen kortizoldür.
Sağlığın önemli bir parçası da işte bu ritimdir.
Not: Bu test kortizol seviyenizi kesin olarak ölçmez. Sadece yol gösterici olabilir. Kortizolün gerçekten düşük veya yüksek olduğunu anlamak için klinik değerlendirme ve gerektiğinde uygun zamanda yapılan laboratuvar testleri gerekir.