Gaziantep Vali Yardımcısı Bülent Uygur, mülki idarede geçen yıllarını insanı ve Anadolu’yu tanıdığı uzun bir yolculuk olarak anlatıyor. Kaymakamlık ve vali yardımcılığı sırasında karşılaştığı hayatlar, yazarlık serüveninin de temelini oluşturuyor. Uygur, hikâyelerinde insanın kader karşısındaki duruşunu, kayıplarını ve yeniden ayağa kalkışını ele alıyor.
Bülent Uygur’un son romanı Geyiklerin Göçü, bir av yolculuğundan başlayıp Tanrı Dağları’ndan Anadolu’ya uzanan kişisel ve kültürel bir arayışa dönüşüyor. Röportajımız sizlerle…
Öncelikle sizi tanıyabilir miyiz? Bülent Uygur kimdir? Mülki idareden yazarlığa uzanan yolculuğunuz nasıl başladı?
Anadolu’nun çatısı olarak bilinen Erzurum vilayetinde 70’lerin ortasında doğdum. Eğitim hayatımın sonunda kaymakamlık mesleğine intisap ettim. Hayatımın önemli bir bölümünü mülki idare amiri olarak bu ülkenin farklı coğrafyalarında, farklı insan hikâyelerinin içerisinde geçirdim. Kaymakamlık ve vali yardımcılığı benim için yalnızca bir meslek olmadı; Anadolu’yu, insanı ve hayatı tanıdığım çok uzun bir yolculuk oldu.
Yazarlık ise aslında bu yolculuk boyunca birikenlerin zamanla kelimelere dönüşmesidir. Bir makam odasında dinlediğiniz insanda, dağın başında karşılaştığınız çobanda, küçük bir köyde kapısını çaldığınız yaşlı bir kadında size hayat hakkında bir şeyler öğretir. Yıllar geçtikçe insanın zihninde hikâyeler birikiyor. Bir noktadan sonra da bazı hikâyeler yazılmak istiyor. Benim yazarlık serüvenim biraz böyle başladı. Hayatı gözlemleyerek, insanları dinleyerek ve Anadolu’yu yaşayarak.
- Türkiye'nin farklı bölgelerinde Kaymakamlık ve Vali Yardımcılığı yaptınız. Görev yaptığınız şehirler ve tanıdığınız insanlar yazarlığınızı nasıl etkiledi?
Mülki idare mesleği insana Türkiye’yi haritadan değil, yaşayarak öğretiyor. Bir şehre tayin olursunuz; önce yollarını öğrenirsiniz, sonra insanlarını, ardından hikâyelerini. Ben görev yaptığım yerlerde yalnızca devletin temsilcisi olmamaya çalıştım. İnsanların evlerine, köylerine, sevinçlerine ve zaman zaman acılarına misafir oldum. Anadolu’da tanıdığım insanların hayatları bana insan tabiatının ne kadar zengin olduğunu gösterdi.
Bu nedenle yazdığım hikâyelerde biraz Anadolu’nun yolları, biraz da o yollarda karşılaştığım insanlar vardır. İsimler değişebilir, şehirler değişebilir ama insanın sevinci, korkusu, özlemi, aşkı ve kaybı değişmiyor. Sanırım mülki idare bana insanı tanımayı, edebiyat ise tanıdığım insanı anlamaya çalışmayı ve anlatmayı öğretti.
- Azrail'in Gözyaşları, İpteki Hikâyeler ve son olarak Geyiklerin Göçü. Sizi bir hikâyeyi kaleme almaya iten şey genellikle ne oluyor?
Beni yazmaya götüren şey çoğu zaman büyük olaylardan ziyade küçük bir ayrıntıdır. Bir insanın bakışı, yarım kalmış bir cümle, yıllar önce yaşanmış bir hadise, bazen bir yolculuk, bazen de doğada karşılaştığım bir görüntü. Ben hikâyenin önce insanın içinde doğduğuna inanıyorum. Eğer bir olay sizi günler ve yıllar sonra bile düşündürüyorsa, zihninizde yaşamaya devam ediyorsa orada anlatılmayı bekleyen bir hikâye vardır.
Azrail’in Gözyaşları, İpteki Hikâyeler ve Geyiklerin Göçü birbirinden farklı eserler gibi görünse de aslında ortak bir damarları var: insan. Benim asıl meselem insanın kader karşısındaki duruşu. Kaybetmesi, araması, değişmesi, bazen düşmesi ve yeniden ayağa kalkması.
-Son kitabınız Geyiklerin Göçü: Tanrı Dağları'ndan Anadolu'ya oldukça özel bir hikâyeye sahip. Bu kitabın fikri nasıl ortaya çıktı ve “geyik” sizin için neyi temsil ediyor?
Geyiklerin Göçü benim için yalnızca bir roman değil, aynı zamanda kişisel bir yolculuğun edebiyata dönüşmüş hâlidir. Her şey Eskişehir’de çıktığım bir kızıl geyik avıyla başladı. Fakat o yolculuk, başlangıçta düşündüğüm gibi yalnızca bir av yolculuğu olarak kalmadı. Geyiğin peşinden giderken hikâye beni çok daha eski zamanlara, Tanrı Dağları’na, atalarımızın Anadolu’ya uzanan büyük yürüyüşüne götürdü. Avdan bir hafta sonra kendimi Tanrı Dağları’nın zirvesinde buldum. Türkistan, Semerkant, Buhara, Taşkent, Almaatı, Bişkek, Çimkent’i gezdim. Sonra dönüp bu hikâyeyi kaleme aldım. Bu roman ortaya çıktı.
Türk kültüründe geyik sıradan bir hayvan değildir. Yol göstericidir; doğanın, asaletin, özgürlüğün ve bazen de insanın kendi kaderiyle karşılaşmasının sembolüdür. Romandaki geyik de zamanla avlanan bir canlı olmaktan çıktı ve bana yol gösteren bir rehbere dönüştü. Belki kitabın özünü tek cümleyle şöyle anlatabilirim: İnsan bazen avladığını zannettiği şeyin peşinden giderken aslında kendisini bulur. Geyiklerin Göçü benim için biraz da bunun hikâyesidir.
-Sizi yakından tanıyanların bildiği yönlerinizden biri de av ve doğaya olan ilginiz. Avcılık merakınız nasıl başladı, sizin için ne ifade ediyor?
Avcılığı hiçbir zaman yalnızca bir canlıyı vurmak olarak görmedim. Benim için avcılık öncelikle doğada bulunmak, doğayı okumak ve insanın kendi sınırlarını tanımasıdır. Dağda saatlerce yürüdüğünüzde şehir hayatının bütün unvanları geride kalır. Orada makamınızın, mesleğinizin çok fazla anlamı yoktur. Siz de tabiatın içindeki diğer canlılar gibi küçücük bir varlıksınız.
Doğada insan sabrı öğreniyor. Beklemeyi, sessizliği, şükretmeyi ve bazen de vazgeçmeyi ya da kaybetmeyi öğreniyor. Zaman içerisinde benim avcılığa bakışım da değişti. İlk yıllardaki heyecanım başka bir yere evirildi. Bugün doğada olmak, bir hayvanı gözlemlemek, bir dağın yamacında güneşin doğuşunu seyretmek benim için avın kendisinden çok daha kıymetli hâle geldi.
-Avcı ve yazar kimliğinizin birbirini beslediği oluyor mu? Doğada geçirdiğiniz zamanların Geyiklerin Göçü’ne yansımaları var mı?
Kesinlikle var. Hatta Geyiklerin Göçü bunun en somut örneğidir. Doğa insana çok güçlü bir gözlem yeteneği kazandırıyor. Ormanda yürürken rüzgârın yönünü, kırılmış bir dalı, topraktaki izi, uzaktan gelen sesi fark etmek zorundasınız. Yazarlıkta da buna benzer bir dikkat gerekiyor. İnsanların söylediklerinden çok bazen söylemediklerini görmeniz gerekiyor.
Geyiklerin Göçü’nde doğa yalnızca dekor değildir. Dağ, kar, orman, geyik ve yolculuk hikâyenin karakterleridir. Ben o romanda bir avcının geyiği takip etmesini anlatırken aslında insanın kendi geçmişini ve kendi vicdanını takip etmesini anlatmaya çalıştım. Romanın sonunda avcıyla geyiğin yer değiştirdiğini bile söyleyebiliriz. Başlangıçta insan geyiğin peşindedir; sonunda geyik insana yolu göstermiş olarak karşımıza çıkar.
- Bir tarafta kamu görevinin disiplini, diğer tarafta edebiyatın özgür dünyası var. Mülki idarecilik yıllarınız kaleminizi nasıl şekillendirdi?
İlk bakışta birbirinden çok farklı iki dünya gibi görünüyor. Bir tarafta mevzuat, sorumluluk, karar verme ve devlet disiplini; diğer tarafta hayal gücü, duygu ve edebiyat. Fakat benim hayatımda bu iki alan birbirini tamamladı. Mülki idare bana disiplin kazandırdı. İnsanları dinlemeyi, olayların farklı taraflarını görmeyi ve karar vermeden önce anlamaya çalışmayı öğretti. Edebiyat ise bana başka bir pencere açtı. Kamu görevinde bazen bir olayın sonucuyla ilgilenirsiniz; edebiyatta ise insanın o sonuca gelene kadar içinde neler yaşadığını merak edersiniz. Belki de bu yüzden yazarken karakterlerimi kolay kolay yargılamıyorum. Onları anlamaya çalışıyorum. Çünkü uzun yıllardır içinde bulunduğum kamu görevim bana bir gerçeği öğretti: Her insanın dışarıdan görünmeyen bir hikâyesi vardır.
- Bülent Uygur'un gözünden Gaziantep nasıl bir şehir ve bu şehirde en çok neyi değerli buluyorsunuz?
Gaziantep benim gözümde yalnızca güçlü sanayisi, ticareti ve gastronomisiyle anlatılabilecek bir şehir değil. Bunların çok ötesinde, çok katmanlı bir medeniyet şehri. Bu şehirde beni en fazla etkileyen şey, geçmişle gelecek arasındaki güçlü bağdır. Bir tarafta binlerce yıllık Zeugma, Dülük, Karkamış ve eski medeniyetlerin izleri; diğer tarafta fabrikaları, girişimcileri ve üretim kültürüyle geleceğe koşan modern bir şehir var.
Gaziantep’in insanında da çok güçlü bir mücadele ve üretme duygusu görüyorum. Kolay vazgeçmeyen, ticareti bilen, çalışkan ve bulunduğu şartlardan yeni fırsatlar üretmeyi başarabilen bir şehir kültürü var. Bence Gaziantep’in en büyük zenginliği de tam olarak budur: Hafızası çok eski, fakat yüzü geleceğe dönük bir şehir olması.
- Bir de yazar gözüyle soralım; sizce Gaziantep'in henüz yeterince anlatılmamış hangi hikâyeleri var? Gaziantep bir gün kitabınızın merkezine oturabilir mi?
Aslında oturdu bile! Gaziantep’in altında ve üstünde anlatılmayı bekleyen binlerce hikâye olduğuna inanıyorum. Özellikle Zeugma beni uzun zamandır etkileyen bir dünya. Fırat’ın kıyısında iki bin yıl önce yaşayan insanların da âşık olduklarını, ayrıldıklarını, korktuklarını, savaştıklarını ve yarına dair hayaller kurduklarını bazen unutuyoruz. Bugün müzede baktığımız bir mozaiği yalnızca arkeolojik eser olarak görüyoruz. Ben ise o mozaiğin arkasındaki insanı merak ediyorum. Şu sıralar üzerinde çalıştığım yeni romanımın merkezinde tam da bu düşünce var. Gaziantep’in tarihini yalnızca taşlar üzerinden değil, o taşlara dokunan insanların aşkları, korkuları ve kaderleri üzerinden anlatmaya çalışıyorum.
Şu anda beni oldukça heyecanlandıran yeni bir roman üzerinde çalışıyorum. Hikâye bizi yaklaşık bin sekiz yüz yıl öncesine, Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırındaki Zeugma’ya götürüyor. Biraz ipucu verecek olursam; romanın merkezinde Antakya’dan Zeugma’ya gelen genç bir mozaik ustası Alexandros ile Lysandra’nın aşk hikâyesi bulunuyor. Fakat arka planda Roma ile Sasani dünyasının büyük mücadelesi, Fırat ve Zeugma’nın ihtişamı ve yaklaşmakta olan büyük yıkım var.
-Kaymakam, vali yardımcısı, yazar ve doğa tutkunu… Tüm bu kimlikler arasında Bülent Uygur kendisini en çok nasıl tanımlıyor? Face Dergisi okurlarına mesajınız nedir?
Bütün bu unvanların ötesinde kendimi hâlâ hayatı anlamaya çalışan bir insan olarak görüyorum. Kaymakamlık da vali yardımcılığı da yazarlık da avcılık da aslında bana aynı şeyi öğretti: İnsan yolculuk hâlinde bir varlık.
Görevler değişiyor, şehirler değişiyor, makamlar değişiyor. Bir gün bulunduğunuz makamdan ayrılıyorsunuz. Fakat geride insanlarda bıraktığınız izler, kurduğunuz dostluklar ve anlattığınız hikâyeler kalıyor. Ben hayatta insanın kendisine sık sık şu soruyu sorması gerektiğine inanıyorum: “Bu dünyadan geçerken ardımda ne bırakıyorum?” Ben kendi adıma iyi dostluklar, güzel hatıralar ve birkaç güzel hikâye bırakabilirsem kendimi bahtiyar hissederim.
Son olarak Face Dergisi okurlarına da şunu söylemek isterim:
Hayat çok hızlı akıyor. Biraz yavaşlamak, doğaya bakmak, geçmişimizi hatırlamak ve yanımızdaki insanların kıymetini bilmek gerekiyor. Çünkü sonunda hepimiz kendi hikâyemizi yazıyoruz. Önemli olan, son sayfaya geldiğimizde geriye dönüp baktığımızda okumaktan pişman olmayacağımız bir hikâye bırakabilmek.


